Komissiya shartnomasida hisob uchun muhim bandlar

Komissiya bo'yicha bahslar kamdan-kam katta masaladan chiqadi. Ko'pincha shartnomada yozilmagan mayda narsa sabab bo'ladi: hisobot qachon beriladi, sotilmagan tovar kimning hisobidan qaytariladi, narxni kim o'zgartira oladi. Hisobchi bu savollarga javobni shartnomadan qidiradi, shartnomada esa javob yo'q. Quyida komissiya shartnomasida ikki tomonning daftari bir xil chiqishi uchun yozib qo'yish kerak bo'lgan bandlar. Shartnoma huquqiy hujjat, shuning uchun yakuniy matnni yurist bilan ko'rib chiqing; bu yerda faqat hisob tomoni.

Hisobot bandi

Hisobot komissiya hisobining asosi, shuning uchun shartnomada uni to'rt jihatdan aniq yozing:

• muddat: haftalik, o'n kunlik yoki oylik va qaysi sanagacha beriladi, masalan davr tugagach besh ish kuni ichida;
• tasdiqlovchi hujjatlar: sotuvni isbotlovchi nakladnoy yoki kassa cheki nusxalari hisobotga ilova qilinadimi, yoki faqat so'rov bo'yicha beriladimi;
• shakl: hisobot jadvalini ilova qilib qo'ying, ustunlari: tovar, kod, qabul qilingan, sotilgan, sotish sanasi va narxi, qaytarilgan, qolgan;
• e'tiroz muddati: komitent hisobotga necha kun ichida javob beradi va javob bo'lmasa nima bo'lishi.

Shakl yozilmasa, har oy hisobot boshqacha ko'rinishda keladi va uni daftar bilan solishtirish qiyinlashadi.

Narx va haq

Bu guruh qarz summasini belgilaydi, shuning uchun mayda tafsilot ham qimmatga tushadi.

• Sotish narxi: uni kim belgilaydi, komissioner chegirma bera oladimi va qanchagacha, narx o'zgarsa omborda turgan tovarga nima bo'ladi.
• Komissiya haqi: foizmi yoki qat'iy summami, qaysi narxdan hisoblanadi (chegirmadan keyingi sotish narxidanmi yoki ro'yxat narxidanmi), qachon ushlab qolinadi.
• Egasiga to'lov muddati: sotilgan kundanmi yoki xaridordan pul kelgandanmi.

Oxirgi band eng muhimi, chunki aynan u qarz qachon paydo bo'lishini belgilaydi. Shartnomada «sotilgan» so'zi nimani anglatishini yozing: tovar xaridorga topshirilgan kunmi yoki pul tushgan kunmi. Komissioner narxni egasining roziligisiz tushirsa, farq kimning hisobidan qoplanishini ham yozib qo'ying: bahsli joylarning biri aynan shu.

Tovar harakati va javobgarlik

• Qaytarish: sotilmagan tovarni qaytarish muddati, uni kim va kimning hisobidan yetkazadi, qaytarish hujjati qaysi sanada rasmiylashtiriladi.
• Yo'qolish va buzilish: kim javob beradi, zarar qaysi narxda baholanadi (egasiga to'lanadigan narxdami yoki sotish narxidami), dalolatnoma qanday tuziladi.
• Hujjatlar: tovarni topshirishda va qaytarishda qaysi hujjat tuziladi, uni kim imzolaydi va nusxasi kimda qoladi.
• Saqlash joyi: komissiya tovari alohida joyda turishi va belgilanishi.
• Sanoq: komitent komissioner omboriga kirib tovarni sanay oladimi, qancha oldin xabar beradi, qanchalik tez-tez.

Oxirgi punkt ko'pincha unutiladi, keyin esa hamkor «omborimizga kirish shartnomada yo'q» deb javob beradi. Sanoq huquqi yozilgan bo'lsa, qoldiqni tekshirish bahsli masala bo'lmay, oddiy ish tartibiga aylanadi.

Shartli misol

Bir xil sotuv ikki xil band bilan daftarda turlicha ko'rinadi. Komissioner oyning 30-kuni 20 dona tovarni 500 000 so'mdan sotdi, jami 10 mln so'm. Xaridorning puli keyingi oyning 3-kuni tushdi.

• Agar shartnomada «sotilgan» deb topshirilgan kun yozilgan bo'lsa, sotuv o'tgan oyda: komitent shu oyning hisobotida 10 mln so'm sotuvni, haqni (faraz qilaylik, 10 foiz, ya'ni 1 mln so'm) va o'ziga to'lanadigan 9 mln so'mni ko'radi.
• Agar «pul tushgan kun» yozilgan bo'lsa, xuddi shu sotuv keyingi oyga tushadi, o'tgan oyda esa tovar hali sotilmagan hisoblanadi.

Band aniq yozilmasa, bir tomon birinchi usulda, ikkinchisi ikkinchi usulda yuritadi va 9 mln so'mlik farq akt sverkada paydo bo'ladi. Tovar ham, pul ham aniq, faqat shartnoma sukut saqlagan. Shuning uchun shartnoma matnini tuzayotganda hisobchini ham jalb qiling: band daftarda qanday ko'rinishini u oldindan ko'radi.

Odatiy xatolar

• Hisobot shaklini yozmaslik: har gal yangi ko'rinishda keladi.
• Haq qaysi narxdan hisoblanishini ko'rsatmaslik.
• «Sotilgan» tovar nima ekanini aniqlamaslik.
• Qaytarish muddati va xarajatini yozmaslik.
• Shartnomaga kiritilmagan og'zaki kelishuvlarga tayanish.

Xulosa

Yaxshi komissiya shartnomasi ikki savolga oldindan javob beradi: tovar qachon sotilgan hisoblanadi va hisobot qanday ko'rinishda keladi. Qolgan bandlar shu ikkisiga tayanadi. SkladQarz komissiyaga olingan va berilgan tovarni joyida sanaydi, hamkorlar kesimida berilgan, sotilgan, qaytarilgan va qolgan miqdorni ro'yxatga oladi hamda farqlarni sabablari bilan reestrga yozadi.