Xaridorga nasiya limiti: qanday belgilash va kuzatish

Nasiya limiti bo'lmasa, qarz xaridor xohlagancha o'sadi: sotuvchi buyurtmani qabul qiladi, yukni jo'natadi, to'lov esa «keyin» bo'ladi. Bir kuni qarz kompaniyaning oylik aylanmasidan ham oshib ketganini ko'rasiz. Nasiya limiti — xaridorga ishonchning raqamdagi ifodasi: u qancha tovarni to'lovsiz olishi mumkinligini aytadi. Quyida limitni nimaga qarab belgilash, uni qanday kuzatish va limit oshganda nima qilish kerakligi. Bu maqola hisob va nazorat haqida; shartnoma bandlari va undirish masalalarida yurist bilan maslahatlashing.

Limit nimaga qarab belgilanadi

Limitni sezgi bilan emas, bir necha ma'lumotga tayanib belgilang:

• xaridorning o'rtacha oylik xaridi;
• nasiya muddati, ya'ni necha kunga to'lov kechiktirilishi;
• to'lov tarixi: muddatni buzganmi, qancha kechikkan;
• xaridor turi: yangi, doimiy yoki yirik;
• sizning imkoniyatingiz: qancha pulni muddatsiz qarzda ushlab tura olasiz.

Boshlang'ich nuqta sifatida oddiy yo'nalish bor: limit taxminan o'rtacha oylik xarid, nasiya muddatining oyga nisbati va ishonch koeffitsientining ko'paytmasiga teng. Yangi xaridor uchun koeffitsient kichik (0,3–0,5), uzoq vaqtdan beri o'z vaqtida to'laydigan xaridor uchun 1 yoki biroz yuqori olinadi. Bu qat'iy qoida emas, faqat birinchi taxmin: keyin to'lov tarixiga qarab o'zgartirasiz.

Limit, muddat va kuzatish

Limit va muddat ikki xil chegara: limit summani cheklaydi, muddat esa kunni. Ikkalasini alohida yozing. Qarz limit ichida bo'lsa ham, uning bir qismi muddatidan o'tgan bo'lsa, yangi yuk to'xtatilishi kerak. Shunday qilib xaridorni ikki «qulf» tekshiradi.

Kuzatish oddiy bo'lishi kerak:

• har bir yangi buyurtmadan oldin: joriy qarz plus yangi buyurtma limitdan oshmaydimi;
• muddati o'tgan qarz bo'lsa, yangi buyurtma faqat rahbar ruxsati bilan;
• ko'p hisob dasturlarida xaridorga qarz limitini belgilash imkoni bor, o'z dasturingizda shu sozlama bormi, tekshirib ko'ring; bo'lmasa, Excel'da kunlik ro'yxat yuriting;
• limit va qarz buyurtma qabul qilinayotgan joyda ko'rinib tursin, aks holda menejer buni jo'natishdan keyin biladi.

Mas'uliyat bo'linadi: menejer buyurtma qabul qilganda tekshiradi, hisobchi haftalik hisobotda qarzni limit bilan solishtiradi, rahbar esa limitdan oshishga va limitni oshirishga qaror qiladi.

Limitdan oshganda

Buyurtmani rad etish shart emas, lekin jo'natishdan oldin tasdiq kerak. Odatda uchta yo'l bor:

1. Xaridor qarzning bir qismini to'laydi va yuk jo'natiladi.
2. Yangi buyurtma oldindan to'lov bilan bajariladi.
3. Rahbar limitni vaqtincha oshiradi: yozma qaror bilan, sanasi va sababi ko'rsatilgan holda.

Limit tez-tez oshib tursa, bu signal: yoki limit xaridorning haqiqiy aylanmasiga mos emas, yoki xaridorning moliyaviy holati o'zgargan. Limitlarni chorakda bir marta qayta ko'rib chiqing: to'lovi doim o'z vaqtida bo'lsa oshiring, kechikish ko'paygan bo'lsa kamaytiring.

Shartli misol

Xaridor oyiga o'rtacha 40 mln so'mlik xarid qiladi, nasiya muddati 15 kun. Limit: 40 × 15 / 30 = 20 mln so'm. Joriy qarz 14 mln so'm, yangi buyurtma 9 mln so'm. 14 + 9 = 23 mln so'm, ya'ni limitdan 3 mln so'm ko'p. Menejer buyurtmani jo'natmaydi va rahbarga ko'rsatadi. Variantlar: xaridor 3 mln so'm to'laydi, shunda 11 + 9 = 20 mln so'm limit ichida bo'ladi va yuk jo'natiladi, yoki qolgan 3 mln so'mlik qism oldindan to'lov bilan jo'natiladi. Qaror yozib qo'yiladi. Bunday tartib bo'lmaganida yuk jo'natilgan bo'lardi, qarz 23 mln so'mga chiqardi va keyingi akt sverkada bu qarz allaqachon eski bo'lib qolardi.

Odatiy xatolar

• Limit yo'q, hammasi «ishonch» va og'zaki kelishuvga tayanadi.
• Limit bor, ammo uni buyurtma qabul qilinayotganda hech kim ko'rmaydi.
• Barcha xaridorga bir xil limit: ishonchli ham, kechikuvchi ham bir xil shartda.
• Limitni og'zaki oshirish va yozmaslik.
• Limit va nasiya muddatini aralashtirish.

Xulosa

Nasiya limiti xaridorga ishonishdan voz kechish emas, ishonchni raqam bilan o'lchash. Limit, muddat va kuzatuv tartibi bor joyda qarz sezilmay o'smaydi. SkladQarz xaridor qarzini jo'natma hujjatlari va haqiqiy qoldiq bilan tekshiradi, kim nima olgani, nima qaytgani va nima to'lanmaganini ajratadi hamda natijani farqlar reestriga yozadi.