Qarzlar yoshi bo'yicha reestr: 30, 60 va 90 kunlik guruhlar

Hisobchi rahbarga aytadi: «Xaridorlarning qarzi 100 mln so'm». Rahbar so'raydi: «Bu yaxshimi yoki yomonmi?» Javob summada emas, qarzning yoshida. Agar 100 mln so'mning 80 mln so'mi shu oyda jo'natilgan bo'lsa, bu oddiy aylanma. Agar xuddi shu summaning 60 mln so'mi uch oydan eski bo'lsa, bu muammo. Qarzlar yoshi bo'yicha reestr aynan shu farqni ko'rsatadi. Quyida uni Excel'da qanday tuzish va har bir guruh bilan nima qilish.

Reestr ustunlari

Reestrning har bir qatori bitta hujjat, ya'ni bitta jo'natma yoki nakladnoy. Ustunlar:

• hamkor nomi va shartnoma;
• hujjat raqami va sanasi;
• to'lov muddati;
• hujjat summasi va undan to'langan qism;
• qoldiq qarz;
• kechikish kunlari;
• guruh va mas'ul odam, izoh.

Kechikish kunlari bitta formula bilan chiqadi: bugungi sana minus to'lov muddati, masalan =TODAY()-E2. Natija manfiy yoki nol bo'lsa, muddat hali kelmagan. Muhim qaror: yoshni jo'natma sanasidan hisoblaysizmi yoki to'lov muddatidanmi. Ikkinchisi aniqroq, chunki nasiya muddati hamkorlarda turlicha. Qaysi usulni tanlasangiz ham, reestrda uni yozib qo'ying va o'zgartirmang.

Guruhlar va ular bilan ishlash

Qatorlar kechikish bo'yicha beshta guruhga bo'linadi: muddati kelmagan, 1–30 kun, 31–60 kun, 61–90 kun va 90 kundan ortiq. Excel'da guruh nomi formula bilan avtomatik yoziladi, yig'indini esa oddiy yig'ma jadval beradi. Har bir guruh uchun ish tartibi har xil, chunki yangi qarzga qo'ng'iroq, eski qarzga esa to'liq hujjatlar to'plami kerak:

• Muddati kelmagan: alohida ish yo'q, ammo to'lov sanasidan uch kun oldin eslatma yuborish foydali.
• 1–30 kun: yumshoq eslatma, xat yoki qo'ng'iroq. Hujjatlar nusxasini ilova qiling, ko'pincha hamkor shunchaki unutgan.
• 31–60 kun: sotuv menejeri va hisobchi birga ishlaydi, hamkordan aniq to'lov sanasi yoki grafigi so'raladi, aktni imzolash taklif qilinadi.
• 61–90 kun: rahbar darajasidagi suhbat, yangi yuklash shartlarini ko'rib chiqish, masalan oldindan to'lov yoki cheklangan limit.
• 90 kundan ortiq: alohida ro'yxat. Barcha hujjatlarni to'liq yig'ing, akt sverka o'tkazing va keyingi qadamlarni yurist hamda buxgalter bilan kelishing: hisobda bunday qarz qanday aks etishini buxgalter aytadi.

To'lov qaysi qarzni yopadi

Yosh noto'g'ri chiqishining eng ko'p sababi: to'lov hujjatga bog'lanmagan. Hamkor 20 mln so'm to'ladi, «umumiy hisob» deb yozadi, hisobchi esa uni eng yangi nakladnoydan ayiradi. Natijada eski qarz «eski» bo'lib qolaveradi, yangisi esa soxta kamayadi. Shartnomada to'lov tartibi yozilgan bo'lsa, shunga amal qiling; yozilmagan bo'lsa, odatda to'lov maqsadida ko'rsatilgan hujjat yopiladi, ko'rsatilmagan bo'lsa esa eng eskisidan boshlanadi. Aniq tartibni buxgalter yoki yurist bilan kelishing va hamkorga to'lov izohiga hujjat raqamini yozishni so'rang.

Shartli misol

Umumiy qarz 100 mln so'm. Reestrda u shunday ko'rinadi: muddati kelmagani 45 mln, 1–30 kun 30 mln, 31–60 kun 15 mln, 61–90 kun 6 mln, 90 kundan ortiq 4 mln. Bitta raqam bo'yicha («100 mln») hammasi tinchdek ko'rinadi. Reestr esa 61 kundan oshgan 10 mln so'mni ko'rsatadi: bu umumiy qarzning o'ndan bir qismi, lekin aynan shu qism uchun qo'ng'iroq va aktdan boshlash kerak. Haftalik rahbar hisobotida shu uch qator bo'lishi kifoya: umumiy qarz, kechikkan qism va 60 kundan eskisi. Mas'ul odam har bir 61–90 kunlik qator ro'parasiga keyingi qadamni va sanani yozadi: kimga qo'ng'iroq qilinadi, qaysi hujjat yuboriladi, javob qachon kutiladi.

Odatiy xatolar

• Yoshni bir marta hisoblab, reestrni oyda bir marta yangilash.
• To'lovni umumiy summadan ayirish, hujjatga bog'lamaslik.
• Eski qarzni «keyin ko'ramiz» deb alohida ro'yxatga solmaslik.
• Jo'natma sanasidan hisoblab, hamkor nasiya muddatini hisobga olmaslik.
• Hamma guruhga bir xil matnli eslatma yuborish.

Xulosa

Umumiy qarz summasi kam narsa aytadi, yoshi esa ko'p narsa: undan har bir hamkor bilan nima qilish va kimdan boshlash kerakligi ko'rinadi. SkladQarz xaridor qarzini jo'natma hujjatlari va haqiqiy qoldiq bilan tekshiradi, kim nima olgani, nima qaytgani va nima to'lanmaganini alohida qatorlarga ajratadi hamda farqlarni reestrga yozadi.