Bitta hamkor, bir nechta shartnoma: qarzni shartnoma bo'yicha yuritish

Hamkor bilan umumiy qarz akt bo'yicha mos kelishi mumkin: ikkala tomonda 40 mln so'm. Ammo shartnomalar bo'yicha taqsimlashga kirsangiz, birinchisida 55 mln qarz, ikkinchisida 15 mln ortiqcha to'lov chiqadi. Bitta hamkor bilan ikki-uch shartnoma, masalan, oldi-sotdi, komissiya va alohida yetkazib berish shartnomasi ko'p uchraydi. Yig'indi to'g'ri bo'lib, taqsimot noto'g'ri bo'lsa, muammo muddat, jarima yoki bahs paydo bo'lganda chiqadi. Quyida qarzni shartnoma bo'yicha yuritish va tekshirish tartibi.

Nega umumiy summa yetarli emas

Har bir shartnomaning o'z to'lov muddati, nasiya shartlari, kechikish uchun javobgarligi va valyutasi bo'lishi mumkin. Umumiy qarz esa bularni yashiradi. Uch xil holat bunga misol:

• bir shartnoma bo'yicha muddat o'tib ketgan, ikkinchisi bo'yicha hali kelmagan, umumiy summada esa ikkalasi aralashgan;
• to'lov noto'g'ri shartnomaga tushgani uchun bir shartnomada «ortiqcha to'langan» qoldiq, ikkinchisida «to'lanmagan» qarz turadi;
• komissiya shartnomasidagi tovar oldi-sotdi qarziga qo'shilib, sotilmagan tovar qarz bo'lib ko'rinadi.

Shuning uchun hamkor bilan akt sverkani har bir shartnoma uchun alohida qatorlarda yuritish foydali.

To'lov qaysi shartnomaga ketadi

Bu savol ko'pincha tasodifga qoladi. Dasturning sozlamasiga qarab to'lov avtomatik eng eski hujjatni yoki oxirgi shartnomani yopishi mumkin, vaholanki to'lovchi boshqa narsani nazarda tutgan edi. Qoida: to'lov topshiriqnomasining «to'lov maqsadi» qatorida shartnoma raqami va sanasi hamda hujjat raqami yozilsin. Pul kassadan kirsa, kirim hujjatida shartnoma ko'rsatilsin. Allaqachon noto'g'ri ketgan to'lovni boshqa shartnomaga o'tkazish to'lovchining yozma arizasi va ikki tomon kelishuvi bilan amalga oshiriladi; muddat va shaklini buxgalter bilan aniqlashtiring.

Tekshirish jadvali

1. Hamkor bilan barcha amaldagi va yopilgan shartnomalar ro'yxatini tuzing: raqami, sanasi, turi, valyutasi, muddati.
2. Davr ichidagi har bir jo'natma, qaytarish va to'lovni shartnomaga bog'lang. Shartnomasi ko'rsatilmagan hujjatni alohida ajrating.
3. Har bir shartnoma uchun qatorlar tuzing: boshlang'ich qoldiq, jo'natmalar, qaytarishlar, to'lovlar, oxirgi qoldiq.
4. Barcha shartnomalar qoldiqlari yig'indisini umumiy aktdagi summa bilan solishtiring. Ular teng bo'lishi shart.
5. Ishorasi turlicha qoldiqlarni (bir shartnomada qarz, ikkinchisida ortiqcha to'lov) alohida belgilang va hamkor bilan qayta taqsimlash masalasini ko'taring.
6. Natijani hamkorga ham yuboring va shartnomalar kesimida o'zining ro'yxatini so'rang.

Jadval ustunlari: shartnoma raqami va sanasi, valyuta, boshlang'ich qoldiq, jo'natmalar, qaytarishlar, to'lovlar, oxirgi qoldiq va to'lov muddati. Oxirgi ustun ayniqsa kerak: bitta hamkorning ikki shartnomasida muddat har xil bo'lishi mumkin, ya'ni bir qarz kechikkan, ikkinchisi hali muddatida. Shartnomaga qo'shimcha kelishuv imzolangan bo'lsa (narx, muddat yoki valyuta o'zgargan), uning qaysi sanadan kuchga kirishini ham jadvalga yozing. Davr o'rtasida o'zgargan shart hujjatlarning bir qismini eski, bir qismini yangi qoida bo'yicha hisoblashga olib keladi va aktda aynan shu joyda farq chiqadi. Jadvalni har oy yangilab tursangiz, yil oxirida akt sverkani tekshirish ancha yengillashadi.

Shartli misol

Hamkor bilan ikkita shartnoma bor. 1-shartnoma bo'yicha hisobda 55 mln so'm qarz, 2-shartnoma bo'yicha 15 mln so'm ortiqcha to'lov; umumiy qarz 40 mln so'm va aktda ikkala tomonda mos. Tekshirishda aniq bo'ladi: 15 mln so'mlik ikkita to'lov 2-shartnomaga noto'g'ri bog'langan, aslida 1-shartnoma bo'yicha edi. To'lovchi yozma ariza bilan ularni 1-shartnomaga o'tkazadi, shundan so'ng 1-shartnoma qarzi 40 mln so'mga tushadi, 2-shartnoma qoldig'i nolga keladi. Umumiy summa o'zgarmaydi, lekin kechikish va muddat endi to'g'ri hisoblanadi.

Odatiy xatolar

• Shartnomasiz hujjat kiritish yoki «asosiy shartnoma»ga hammasini yig'ish.
• Qo'shimcha kelishuv va shartnoma yangi nusxasi bilan eski shartnomani dasturda ikkita alohida shartnoma sifatida qoldirish.
• Shartnoma muddati tugagach, yangisini ochmay eskisiga hujjat kiritishda davom etish.
• Shartnoma bo'yicha tekshiruvni faqat bahs chiqqanda o'tkazish.
• Eski qarzni yangi shartnomaga jimgina ko'chirib yozish. Bunday ko'chirish faqat hamkor bilan yozma kelishuv asosida bo'lishi kerak.

Xulosa

Umumiy qarzning to'g'riligi shartnomalar bo'yicha taqsimot to'g'ri ekanini kafolatlamaydi. To'lovni shartnomaga bog'lash, har bir shartnoma uchun alohida qoldiq va yig'indini umumiy aktga tenglash bahsni oldindan olib tashlaydi. SkladQarz hamkor qarzini shartnomalar kesimida jo'natma, qabul va to'lov hujjatlari bilan qayta yig'adi va noto'g'ri bog'langan qatorlarni farqlar reestriga yozadi.